|
|
Nowosielce-Gniewosz, jedna z nielicznych cząstek,
składających się na całość naszej Rzeczpospolitej,
posiadająca swoje własne pamiątki, własne życie i własne
dzieje, przekazywane zarówno przez podania ustne, jak też
zapisane w dokumentach i księgach.
Najstarszy
dokument dotyczący Nowosielec związany jest z Jaćmierzem i
pochodzi z 6 listopada 1390 roku.
W dokumencie tym Król
Władysław Jagiełło nadaje Fryderykowi Mysnarowi wieś
Jaćmierz i zawiera on m.in. stwierdzenie, ze granice
Jaćmierza opierają się na drodze prowadzącej z tej
miejscowości do wsi Nowosielce.
Inny dokument
z 1426 roku mówi o zmianie lokacji Nowosielec z prawa
ruskiego na magdeburskie. Wsią zarządzał sołtys, stąd wiemy,
ze była ona wsią Królewską.
W 1624 roku
Nowosielce zostały zniszczone podczas najazdu Tatarów.
Nieliczni ocaleni mieszkańcy z czasem odbudowali swoje
zagrody na zalesionych wzgórzach od strony Strachociny i
Kostarowiec. Znacząca rozbudowa i powrót ożywienia
Nowosielec, datują się około roku 1660 za czasów panowania
Króla Jana Kazimierza, kiedy tu osiedlono jeńców Kozackich.
Od roku 1885 dla odróżnienia od innych miejscowości o tej
samej nazwie, których jest w Polsce kilkanaście przy okazji
budowy kolei podkarpackiej, zmieniono nazwę wsi na
Nowosielce-Gniewosz, od rodziny Gniewoszów, w piątym
pokoleniu właścicieli obszaru dworskiego w tej wsi, rodziny
bardzo zasłużonej Polsce i byłemu Krajowi Koronnemu-Galicji.
Nowosielce-Gniewosz położone są w pięknej okolicy w ziemi
Sanockiej, w tak zwanych Dołach Jasielsko Sanockich, a
właściwie w kotlinie zwężającej się w tym miejscu, pod 2203’
długości i 49038’ szerokości
geograficznej, 10 km na zachód od Sanoka i 17 km na wschód
od Rymanowa na szlaku kolei podkarpackiej Stróże-Zagórz, 319
m ponad poziomem morza, nad rzeką Pielnicą, dopływem
Wisłoka. Szosa wojewódzka, podkarpacka, dzisiaj poważnie
przeciążona biegnie przez środek wsi. Sąsiadami Nowosielec
są: na zachód Długie, na wschód Pisarowce i Jędruszkowce, na
północ Strachocina i Kostarowce, na południe Pielnia.
Pagórkowaty teren okolic nadaje położeniu wsi bardzo
malowniczy wygląd, a przyległe wzgórza wznoszące się do 472
m ponad poziomem morza porosłe są pięknym lasem mieszanym.
W okresie
międzywojennym miały ok. 290 domów i wg spisu ludności z
1922 roku liczyły 1641 mieszkańców narodowości mieszanej,
polskiej i ruskiej. Mieszkało tu także 9 rodzin żydowskich,
liczących 50 osób, z czego jedna rodzina trudniła się
rolnictwem a pozostałe handlem i krawiectwem. Ludność
katolicka wsi trudniła się głównie rolnictwem i w niewielkim
stopniu rzemiosłem- przeważnie kołodzieje i szewcy. Część
mieszkańców pracowała w fabrykach i warsztatach w Sanoku
oraz przy robotach kolejowych na trasie
Zagórz-Sanok-Nowosielce-Zarszyn.
Znajduje się
tu stacja kolejowa, poczta, szkoła podstawowa,
średnia
szkoła rolnicza (w dawnym dworze Gniewoszów), Dom Ludowy,
Ośrodek Zdrowia, prężna Straż Pożarna, Kościół
rzymsko-katolicki, stadion sportowy klubu „Szarotka”.
Szkoła
podstawowa w Nowosielcach powstała w 1868 roku jako ludowa,
a pierwszym stałym nauczycielem był Karol Boczar, którego
wynagrodzenie wynosiło rocznie: beczkę kapusty, parę zelówek
i dwa guldeny austriackie. Do roku 1908 istniała tylko
jednoklasowa szkoła powszechna. W roku 1908 Galicyjska
Szkolna Rada Krajowa zmieniła tę szkołę na dwuklasową, zaś w
1920 roku delegat Ministerstwa Wyznań Religii i Oświaty
Publicznej zreorganizował ją na czteroklasową i taką
pozostała do zakończenia II-giej wojny Światowej i kilka lat
później. W 1951 roku działa już siedmio klasowa szkoła
podstawowa, później- jak w całym kraju- ośmioklasowa a po
reformie szkolnictwa w końcu lat 90-tych pozostała
sześcioklasowa. Dalszą naukę młodzież pobiera w gimnazjum
3-klasowym w Długiem a potem wg wyboru w szkołach średnich i
wyższych.
W roku 1930
Nowosielce liczyły 310 dzieci w wieku szkolnym a obecnie
przy niewiele mniejszej liczbie mieszkańców- dzieci w tym
wieku jest niespełna 150. Domów jest teraz w Nowosielcach
ok. 350, a mieszkańców ok. 1300 w zasadzie jednej
narodowości- polskiej.
Przed drugą
wojną Światową Nowosielce-Gniewosz należały do parafii
rzymsko-katolickiej w Zarszynie, parafię greko-katolicką
miały na miejscu a obejmowała ona: Bażanówkę, Długie,
Zarszyn, Jaćmierz i Posadę Jaćmierską i należała do
greko-katolickiej diecezji przemyskiej. Parafia ta założona
została prawdopodobnie za panowania Króla Jana Kazimierza. W
urzędzie parafialnym znajdował się dokument z roku 1702, tak
zwana oblata tj. wniesienie do ksiąg starostwa grodzkiego,
sanockiego przywileju Króla Michała Korybuta Wiśnowieckiego
z 25.VII.1670 roku zawierającego utrzymanie w prawie
dożywotnim do połowy łanu należącego do probostwa wsi
Nowosielce braci Stefana i Tomasza
Jachnowiczów-Krasnosielskich i ich brata stryjecznego Jana.
Akt ten wniósł Ksiądz Stefan Krasnosielski. Musiała też już
około 1664 roku istnieć tu cerkiewka drewniana. Późniejsza,
również drewniana cerkiew ufundowana w roku 1741, była
budowlą b. interesującą i charakterystyczną jako typ
starożytnej drewnianej architektury i przetrwała do roku
1893, w którym to roku, z powodu zatargu parafii
greko-katolickiej z
władzami, w sprawie budowy nowej cerkwi,
została karygodnie przez włościan w ciągu jednej nocy
rozebrana. Na miejsce starej wybudowano nową murowaną
cerkiew w latach 1894-95. Uposażenie cerkwi wynosiło: 68
morgów ziemi, w czym 6 morgów łąk oraz wynagrodzenie
ustawowe proboszcza. Proboszczami od roku 1777 byli
następujący księża gr. kat. Ks. Wasyl Krasnosielski
1777-1781, Ks. Jan Kawałkiewicz 1781-1816, Ks. Michał
Terlecki 1817-1869, Ks. Mikołaj Iwanowski 1870-1895, Ks.
Antoni Menciński 1896-1908, Ks. Teodor Kusajło 1908-1925
oraz Ks. Stefan Menciński 1927-1944.
Po jednej
stronie cerkwi jest stary cmentarz, po drugiej stronie
grobowce rodziny Gniewoszów z 40-ma ich trumnami. Obecnie
cerkiew nie istnieje, drugi raz w historii tej parafii
greko-katolickiej została rozebrana w 1957 roku przez
mieszkańców wsi, tym razem z inicjatywy kierownika szkoły
podstawowej Jana Michalskiego z przeznaczeniem odzyskanego
materiału na budowę szkoły. Po cerkwi został tylko stary
zapomniany cmentarz i grobowce Gniewoszów na których w dniu
święta zmarłych płonie światełko, zapalane rok rocznie przez
członków rodziny Litwinów w czwartym pokoleniu
prawdopodobnie spokrewnionych z Gniewoszami.
Urządzony w
latach 20-tych nowy cmentarz leży o jakieś 500 kroków na
zachód od cerkwi i został podzielony na trzy części:
południową zajęły mogiły poległych w I wojnie światowej,
wschodnią przeznaczono dla greko-katolików, a zachodnią dla
rzymsko-katolików.
W roku 1927
ówczesna właścicielka majątku dworskiego Pani Helena
Gniewosz powołała do życia komitet budowy kościoła
rzymsko-katolickiego w Nowosielcach, przekazując
równocześnie pod budowę plac o powierzchni 4 morgi. W skład
komitetu weszli: Walerian Szałankiewicz- przewodniczący,
Helena Gniewosz, Karol Michalski, Józef Boczar, Cyprian
Borek i inni. Kościół wybudowano w latach 1932-34 a
pierwszym duszpasterzem od 1938 roku był Ks. Pęcherek
zamieszkały we dworze. Przez okres okupacji niemieckiej i do
roku 1948 duszpasterz owali kolejno Ks. Lewiński 5 lat, Ks.
Wołczański (krótko), Ks. Papczyński (krótko).
W roku 1948
dekretem kurii Biskupiej z 3.01.1948 roku L-12/48 utworzono
w Nowosielcach samodzielną parafię. W latach 1948-1952 nie
było tu stałego duszpasterza z powodu braku warunków
utrzymania i zamieszkania. Dojazdowo parafię obsługiwał w
niedziele i święta Ks. Krystyński- Katecheta z Zarszyna.
Staraniem proboszcza zarszyńskiego Ks. Władysława Winiarza i
miejscowego Komitetu Kościelnego przystąpiono ponownie do
budowy plebani (pierwszy materiał zajął okupant). W roku
1952 dokładnie 12 grudnia parafię objął Ks. Jan Czajkowski
za którego proboszczowania wybudowano drewnianą plebanię,
budynek gospodarczy, ogrodzono cały teren parafialny,
wybudowano dzwonnicę, w kościele wykonano polichromię,
instalację elektryczną, witraże, posadzkę i boczne ołtarze
(przeniesione z cerkwi). Od 1.08.1969 roku do 31.08.1971
roku proboszczem był Ks. Józef Duda, od 1.09.1971 roku do
14.07.1982 roku Ks. Czesław Wojnar i w tym okresie zmieniono
pokrycie dachu Kościoła z dachówki na blachę, wykonano
centralne ogrzewanie Kościoła, zmieniono polichromię,
wykonano odwodnienie i chodnik wokół Kościoła, rozpoczęto
budowę punktu katechetycznego. Od 15.07.1982 roku do
5.07.1984 roku proboszczem był Ks. Grzegorz Tereszczak,
który doprowadził do wykończenia i poświęcenia punktu
katechetycznego. Od 5.07.1984 roku proboszczem parafii
Nowosielce jest Ks. Jan Gancarz, którego staraniem wykonano
tynki szlachetne na zewnątrz kościoła, ułożono chodnik z
kostki, wykonano nowe schody, nowe ogrodzenie Kościoła i
wybudowano nową plebanię. Ponadto wykonano i sfinansowano
inne czyny dla upiększenia świątyni z inicjatywy parafian. Z
inicjatywy sołtysa Jana Stokłosy dokonano zbiórki pieniędzy,
za które zakupiono 14 nowych ławek do Nawy głównej,
natomiast Emil Węgrzyn z rodziną ufundowali nowy obraz
Papieża Jana Pawła II umieszczony przy prezbiterium,
żyrandol na chórze oraz wykonali ławki na chór, przebudowę
balustrady i nagłośnienia na chórze. Należy jeszcze
wspomnieć, że w roku 1963 do parafii przydzielono 3 siostry
Zakonu Opatrzności Bożej, które zostały ulokowane w
podarowanym budynku po Magdzie i Ludwiku Grzebień, a w roku
1974 Urząd Gminy w Zarszynie oddał do użytku mieszkańców
nowy cmentarz komunalny usytuowany w sąsiedztwie kościoła.
Wybudowany w
1886 roku budynek Stacji Kolejowej (na zdjęciu 1) został zniszczony w noc
sylwestrową 1945 roku przez oddział UPA
pacyfikujący w tym
samym czasie całą wioskę, zamordowano wówczas 16 osób i
spalono 152 domy mieszkalne. Spłonął także niedawno
wybudowany Dom Ludowy (na zdjęciu 2), w którym skupiała się cała
działalność kulturowa wsi. Inicjatorami budowy Domu Ludowego
w latach 1924-1927 byli: Helena Gniewosz, Stanisław Górski,
Karol Michalski.
Józef Boczar. Cyprian Borek, Stanisław
Chrabąszcz, Jan Cwykiel, Jan Federkiewicz, Franciszek
Komański, Irena Niedźwiedzka i Walenty Burczyk. Z inicjatywą
budowy nowego domu Ludowego wyszli mieszkańcy w 1962 roku.
Komitet
społeczny w składzie: Józef Chrabąszcz, Augustyn Lewiński,
Juliusz Dragan, Stanisław Michalski, Antoni Borek, Stanisław
Wolański, Helena Szajna, Irena Węgrzyn, Piotr Wawrzyński i
inni; w 1963 roku przystąpił do budowy a już 31 grudnia 1969
roku urządzono w nowej sali pierwszy bal sylwestrowy. Do
chwili obecnej Dom Ludowy służy mieszkańcom znakomicie, a
mieści się tam: sala widowiskowa, świetnie wyposażone
zaplecze kuchenne, Ośrodek Zdrowia, Biblioteka, Ochotnicza
Straż Pożarna (3 garaże i 2 świetlice), gabinet dentystyczny
i biuro sołtysa. Sołtysem obecnie jest Pan Jan Stokłosa-
drugiej kadencji.
W czasach
minionych, pozaborowych najmniejsza jednostka
administracyjna kraju nazywała się „gminą” (dziś sołectwo),
a przedstawicielem gminy był Wójt, naczelnik a później po II
wojnie światowej- Sołtys. Odkąd istnieje rejestr pisany
wójtami gminy Nowosielce wg porządku chronologicznego byli:
Franciszek Maruniak 1830-1836, Jan Bogda 1836-1842, Kocan
1842-1848, Andrzej Kukla 1848-1854, Michał Bochenko
1854-1860, Franciszek Michalski 1860-1866, Jan Kawałko
1866-1872, Franciszek Michalski ponownie 1872-1878, Grzegorz
Bogda 1878-1884, Franciszek Michalski po raz trzeci
1884-1890, Franciszek Kapis 1890-1896, Michał Michalski
1896-1902, Grzegorz Bogda 1902-1908, Andrzej Furła
1908-1913, Teodor Bogda 1913-1914, Bartłomiej Szałankiewicz
1914-1916, Władysław Grotowski właściciel dóbr Jaćmierz
1917-1919, Bartłomiej Kapis 1919-1923, Karol Michalski
1923-1926, Antoni Maciejowski 1926-1927, Jan Maruniak
1927-1932, Karol Michalski 1932-1936, Jan Maruniak
1936-1939, Mikołaj Bandrowczak 1939-1942, Józef Plesz
1942-1944, Stanisław Michalski 1944-1945, Jan Szal
1945-1947, Marcin Szal 1947-1948, Józef Pacek 1948-1951, Jan
Wolański 1951-1952, Tadeusz Kapis 1952-1954, Teofil Szal
1955-1957, Antoni Borek 1957-1969, Józef Chrabąszcz
1969-1989, Antoni Pisula 1989-2002 i od 2002 roku Jan
Stokłosa.
Był też w
niedalekiej historii okres kiedy to Nowosielce stały na
czele Gromady, utworzonej w 1951 roku w wyniku reorganizacji
Gminnych Rad Narodowych. Ze zlikwidowanej GRN w Zarszynie
utworzono Gromadzkie Rady w Jaćmierzu, Besku, Zarszynie i
Nowosielcach.
GRN w
Nowosielcach była w tym czasie jedną z największych pod
względem obszarowym i liczby mieszkańców. Do GRN Nowosielce
należały jeszcze Pisarowce, Jedruszkowce i Pielnia. Obsługa
Gromadzkiej Rady składała się z 4 osób tj: przewodniczącego,
sekretarza, referenta do spraw skupu i obowiązkowych dostaw
oraz referenta do spraw meldunkowych.
Pierwszym
przewodniczącym GRN Nowosielce został Jan Wolański, a
kolejnymi byli: Zygmunt Michalski, Bronisław Nowosławski,
Jan Cyganik i Gabriel Gagatko. W roku 1972 nastąpiła kolejna
reorganizacja administracji- zlikwidowano Gromadzkie Rady,
a utworzono ponownie Gminne Rady Narodowe. Nowosielce weszły
w skład Gminy Zarszyn.
Nowosielce
Gniewosz jak na skromną wieś położoną w pobliżu dużego
powiatowego miasta posiadały od dawna znaczną ilość
instytucji gospodarczych, społecznych i oświatowych np.
oprócz już wcześniej wymienionych istniało tu od roku 1894
Kółko Rolnicze, którego założycielami byli: Michał Folta i
Michał Michalski, pod szyldem Kółka prowadzony był sklep
wiejski. W latach trzydziestych ubiegłego wieku oprócz
sklepu, Kółka Rolniczego Nowosielce miały sklepy prywatne: 2
katolickie i 3 żydowskie. Obecnie w Nowosielcach jest 6
sklepów)oczywiście prywatnych) w tym jeden duży
samoobsługowy oraz jeden bar piwny.
W 1954 roku
wieś została zelektryfikowana w latach 1966-1970,
zgazyfikowana. W 2004 roku wybudowano chodnik wzdłuż szosy
a obecnie dobiega końca montowanie kanalizacji i jest
nadzieja na dobre drogi wewnętrzne.
Od prawie
90-ciu lat działa w Nowosielcach Ochotnicza Straż Pożarna,
która aktualnie jest najprężniejszą organizacją we wsi a
przez fachowców Państwowej Straży oceniana jest na najlepszą
w powiecie Sanockim i jedną z najprężniejszych na
Podkarpaciu (szczegóły w rysie historycznym OSP Nowosielce).
Samodzielny
Ośrodek Zdrowia w Nowosielcach rozpoczął działalność pod
koniec lat 70-tych ubiegłego wieku, a organizacją pracy od
podstaw zajęły się pielęgniarki: Kazimiera Woźniak, Helena
Węgrzyn oraz lekarz Alicja Błaszczak. Obecnie Ośrodek
Zdrowia to nowocześnie wyposażony Zakład Opieki Zdrowotnej z
oddziałem w Zarszynie, Jaćmierzu, Odrzechowej, Bażanówce i
Pielni, posiadający własne laboratorium analityczne i
gabinety fizykoterapii. Zakładem tym kieruje pan doktor
Dariusz Wanielista zatrudniając ponad 20 osób personelu
białego i pomocniczego.
Gromadzka Biblioteka Publiczna w Nowosielcach powstała 22
kwietnia 1958 roku i została ulokowana w skromnej prywatnej
izbie kierowniczki biblioteki Ireny Węgrzyn. Na początek
było tu 225 książek, a do końca 1958 roku liczba ta podwoiła
się oraz zmieniono lokal na oddzielny pokój (20m2)
w nowym domu kierowniczki biblioteki.
W krótkim
czasie kierowniczka zorganizowała punkty biblioteczne w
Jęduszkowcach, Pisarowcach i Pielni. W dwunastoletnim
okresie pracy Ireny Węgrzyn biblioteka osiągnęła wiele
sukcesów w organizacji konkursów recytatorskich, wieczorków
poezji i odczytów otrzymując przy tym liczne nagrody
zbiorowe i indywidualne w postaci wyposażenia i gotówki.
Jednym z ciekawszych wydarzeń w historii biblioteki było
zaproszenie kierowniczki do Ministerstwa Kultury i Sztuki w
Warszawie gdzie otrzymuje nagrody za swa działalność.
Kolejni
kierownicy biblioteki to: Helena Brejta (w lokalu GRN),
Augustyn Dobija( we własnym domu), Tamara Zubel (w nowym Domu
Ludowym), ponownie Irena Węgrzyn, a od 1982 roku Janina
Węgrzyn kierująca filią Biblioteki Gminnej do chwili
obecnej, z powodzeniem podtrzymując dobre tradycje kultury i
folkloru.
Jest też w
Nowosielcach
klub sportowy „Szarotka”, zajmujący się głównie
piłką nożną w sekcjach seniorów, juniorów i trampkarzy.
Obecnie występuje w klasie A, a największym dotychczas
osiągnięciem była obecność przez pewien czas w Klasie
Okręgowej. Klub posiada boisko pełno wymiarowe, boisko
treningowe, kort tenisowy i dobrze wyposażoną szatnię.
Wśród
nieszczęść jakie poza wojnami dotknęły mieszkańców
Nowosielec należy wymienić wielkie wylewy Pielnicy w latach
1893, 1911, 1925, 1941, 1957, 1980 oraz epidemię cholery w
latach 1893-94, która pochłonęła we wsi blisko 100 osób i
epidemię tyfusu plamistego w 1920 roku, która zabiła ok. 50
osób. Ciała osób zmarłych na cholerę pochowano poza wsią na
wzgórzu, na południe od cerkwi.
Dwór w
Nowosielcach otoczony pięknym parkiem stał zawsze w tym
samym miejscu, a jego dzisiejszy wygląd jest wynikiem
modernizacji w latach 1904-1905. Jest to połączenie stylu
empirowego z modnym w tamtym czasie stylem secesyjnym. Dwór
mieścił 14 pokoi mieszkalnych i przed I-wszą wojną posiadał
własną elektrownię i wodociągi, urządzony był komfortowo na
co składały się całe pokolenia Gniewoszów. W czasie I-wszej
wojny został doszczętnie zrabowany, odbudowany w okresie
międzywojennym, ponownie ograbiony w II wojnie światowej.
Naprzeciw
dworu przy szosie, pomiędzy stawami stoją dwie piękne
figury, jedna Matki Bożej druga Św. Józefa ufundowane przez
Wiktora Gniewosza w 1920 roku. Obszar dworski obejmował w
okresie międzywojennym 570 morgów z łąkami i pastwiskami
oraz 170 morgów lasu, razem około 750 morgów wraz z
folwarkiem zwanym „Sołtystwem” (od strony Długiego).
Przed
rozbiorami Nowosielce należały do Województwa ruskiego,
ziemi sanockiej, kasztelani sanockiej. Po rozbiorach
Nowosielce przeszły na własność Józefa hr. Mniszcha, a od
niego zostały odkupione przez Stanisława Gniewosza z Olexowa,
od którego to bierze początek tzw. Nowosielska linia
Gniewoszów herbu Rawicz. W 1795 roku majątek ten przejmuje
syn Stanisława Józef. W roku 1801 Nowosielce przechodzą na
jego brata Piotra zmarłego w 1811 roku w Nowosielcach i tam
pochowanego. Przez pewien czas Nowosielce dziedziczył
Skrzynecki, ojciec późniejszego generała z powstania
listopadowego 1831 Jana Skrzyneckiego. Po Piotrze majątek
przejął jego syn Wiktor, właściciel majątków: Tokarnia, Wola
Piotrowa i Karlików. Wiktor zmarł w 1841 roku w Nowosielcach
i tu został pochowany. Wdowa po nim Łucja gospodarzyła tu
jeszcze 53 lata do 1894 roku a po jej śmierci
Nowosielce-Gniewosz obejmuje jej syn Feliks, który brał
udział w powstaniu styczniowym 1863 roku, był marszałkiem
ziemi sanockiej od 1885 do 1897 roku. Po jego śmierci
majątek obejmuje jego jedyny syn- Wiktor urodzony w 1880
roku w Nowosielcach, zmarły w 1921 roku. Po nim Nowosielce
przechodzą na jego siostrę stryjeczną, Helenę Gniewosz
ostatnią właścicielkę majątku, zasłużoną dla Nowosielec
działaczkę społeczną w dziedzinie kultury i edukacji
zawodowej. Po II-giej wojnie światowej majątek został
rozparcelowany w ramach reformy rolnej a ponieważ
spadkobiercy nie podjęli się zagospodarowania tzw. „poresztkówki”-
we dworze utworzono Spółdzielnię Produkcyjną w oparciu o
byłych robotników rolnych tego majątku i działaczy partii
komunistycznej. Z rozpędu przez 2-3 lata gospodarowano na
ok. 50 hektarach, jednak z braku przygotowania zawodowego i
doświadczenia w prowadzeniu gospodarstwa doprowadzono
majątek do ruiny i po interwencji ówczesnych władz
powiatowych pod koniec lat pięćdziesiątych rozwiązano
spółdzielnię. Na bazie resztek ocalałego majątku
zorganizowano szkołę rolniczą, najpierw zawodową, a później
technikum. Szkoła istnieje nadal, a jej charakterystykę i
historię można poznać na jej stronie internetowej.
Po rozwiązaniu
Spółdzielni Produkcyjnej władze powiatowe zasugerowały
założenie Kółka rolniczego. Inicjatorami ze strony Rolników
byli: Stanisław Michalski i Stanisław Wolański. Poza
usługami rolniczymi Kółko zajmowało się produkcją pustaków,
kręgów betonowych, betonowej dachówki, a po wybudowaniu
garaży, podjęło się produkcji drzewnej, głównie palet
transportowych.
Kolejnymi
prezesami kółka byli: Stanisław Michalski, Władysław
Silarski, Piotr Wawrzyński, Jan Micuda, a kierownikiem
zakładu drzewnego był Pan Kociumbas.
W latach
osiemdziesiątych Kółko rozwiązano a uzyskane ze sprzedaży
sprzętu pieniądze przekazano na konto pomocy szkole.
Jak już
wcześniej wspomniano, ostatnia właścicielka majątku
dworskiego Helena Gniewosz dała się poznać jako działaczka
społeczna niezwykłej miary znana w całym powiecie sanockim.
Skupiła wokół siebie ponad 30 kobiet wiejskich, dla których
zorganizowała kursy: koronkarski, kroju i szycia,
rolniczo-sadowniczy, hodowlano weterynaryjny, ponadto
organizowała odczyty, prowadziła wypożyczalnie książek i
czytelnię, aż wreszcie w roku 1929 doprowadziła do powstania
organizacji kobiecej Koło Gospodyń Wiejskich. Pierwszą
przewodniczącą koła została Michalina Folta, a pierwszym
osiągnięcie koła pod jej kierownictwem było fachowo
przygotowane widowisko teatralno- muzyczne pod tytułem
„Królowa przedmieścia”. Wielokrotnie prezentowane w okolicy
występy tego widowiska przyniosły znaczne dochody
przeznaczone na budowę kościoła rzymsko-katolickiego.
Kolejną przewodniczącą koła była Maria Litwin pełniąca tą
funkcje do wybuchu II-giej wojny światowej. W roku 1946 koło
wznowiło swoją działalność pod przewodnictwem Heleny
Szajnowej, która już przed wojną była przewodniczącą
Stowarzyszenia Młodzieży Katolickiej Żeńskiej i dała się
poznać jako animatorka życia kulturalnego, szkoląc młodzież
w dziedzinie aktorstwa, śpiewu i tańca ludowego. W tym tez
kierunku działała nadal przygotowując wiele spektakli i
przedstawień aż do przejęcia tej roli w 1972 roku przez
Ochotniczą Straż Pożarną.
Kolejnymi
przewodniczącymi KGW były: Katarzyna Mołczan 1969-1971,
Teresa Michalska 1971-1974 i od 1974 roku do chwili obecnej
Janina Watral.
W okresie tym
Koło zajmowało się głównie sprawami gospodarczymi pomagając
przy urządzaniu Ośrodka Zdrowia, budowie Punktu
Katechetycznego, upiększaniu kościoła i obsłudze dożynek.
Koło organizuje również pokazy kompozycji kwiatów suszonych,
sztucznych oraz stroików bożonarodzeniowych i wielkanocnych.
W roku 1999
Koło obchodziło uroczyście jubileusz 70-cio lecia z udziałem
licznych znakomitych gości m.in. Stanisława Nakonieczna i
Kazimiera Haniak. Za niespełna dwa lata kobiety KGW
obchodzić będą kolejny jubileusz- 80-cio lecia, będzie to
okazja do miłego spędzenia czasu w swojskiej atmosferze.
Życie toczy
się nadal tworząc nowe karty historii, które w miarę upływu
czasu dołączą do tego opracowania.
Czytelników
tej monografii zapraszamy do współpracy w zakresie
uzupełniania i bieżącego rejestrowania faktów historycznych.
Autor
opracowania: Emil Węgrzyn
Materiały
źródłowe:
- Stanisław Poraj Górski- „Jedniodniówka” z 11.09.1927 roku.
- Kronika Parafialna- Parafii Nowosielce.
- Kronika Koła Gospodyń Wiejskich w Nowosielcach.
- Kronika Gromadzkiej Biblioteki w Nowosielcach.
- Relacje świadków.
- Pamiętniki własne autora.
Nowosielce, 20 luty 2007 roku.
|
|